Stan na 16 listopada 2026. Podstawa: ustawa o efektywności energetycznej (tekst jednolity, Dz. U. z 2025 r. poz. 711), strony Prezesa URE i Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz projekt UC77 z RCL. Przepisy mogą się zmienić, więc przed złożeniem wniosku sprawdź je na stronach URE.
Białe certyfikaty to potoczna nazwa świadectw efektywności energetycznej. Firma, która zmniejszy zużycie energii, może dostać takie świadectwo i sprzedać je firmie, która ma obowiązek ich zdobywania. Pieniądze pochodzą z rynku i zależą od ceny świadectw, więc nie ma tu stałej dotacji i każdą inwestycję trzeba policzyć osobno. Na tej stronie wyjaśniamy, jak system działa i kiedy ma sens.
W skrócie
| Co | Zasada |
|---|---|
| Kto wydaje | Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE), w ciągu 45 dni od złożenia wniosku |
| Kto może wnioskować | podmiot, który planuje rozpocząć prace; może upoważnić inną osobę do złożenia wniosku. Przepisy nie ograniczają kręgu do dużych firm |
| Minimum | oszczędność energii finalnej co najmniej 10 toe średnio w roku (ok. 116 MWh) |
| Kiedy | wniosek przed rozpoczęciem prac |
| Audyt | tak: audyt efektywności energetycznej dołączony do wniosku; po zakończeniu drugi, gdy planowana oszczędność przekracza 100 toe rocznie |
| Co dostaje firma | świadectwo o wartości w toe równej planowanej oszczędności rocznej; prawa majątkowe z niego są towarem giełdowym na Towarowej Giełdzie Energii |
| Przetarg | w obecnym tekście ustawy brak |
Jak działa system
Ustawa nakłada obowiązek oszczędzania energii na wybrane podmioty: przedsiębiorstwa energetyczne sprzedające prąd, ciepło lub gaz odbiorcom, niektórych odbiorców końcowych (członków giełdy towarowej lub izby rozrachunkowej, importerów gazu na własne potrzeby), domy maklerskie działające w imieniu odbiorców oraz podmioty paliwowe. Każdy z nich może:
- zrealizować przedsięwzięcie poprawiające efektywność energetyczną u odbiorcy końcowego,
- zdobyć świadectwo efektywności energetycznej i przedstawić je do umorzenia Prezesowi URE,
- zapłacić opłatę zastępczą w przypadkach, które dopuszcza ustawa.
Firma, która oszczędza energię u siebie, może dostać świadectwo i sprzedać prawa majątkowe z niego. Opłata zastępcza jest punktem odniesienia dla wartości świadectw. Ustawa liczy ją od 1 500 zł za tonę oleju ekwiwalentnego za 2017 r. i podnosi o 5 % rocznie. Cena świadectw na giełdzie jest inna i się zmienia. Bieżących notowań nie sprawdzaliśmy, więc nie podajemy, ile firma dostanie za swoje świadectwo.
Na co firma może dostać świadectwo
Ustawa wymienia rodzaje przedsięwzięć poprawiających efektywność energetyczną:
- izolacja instalacji przemysłowych,
- przebudowa lub remont budynku wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi,
- modernizacja lub wymiana oświetlenia, urządzeń i instalacji w procesach przemysłowych, energetycznych, telekomunikacyjnych i informatycznych, lokalnych sieci i źródeł ciepła, urządzeń domowych oraz pojazdów drogowych i kolejowych,
- odzyskiwanie energii, w tym w procesach przemysłowych,
- ograniczanie strat: energii biernej, sieciowych, na transformacji, w sieciach ciepłowniczych, w systemach zasilania urządzeń telekomunikacyjnych i informatycznych, w magazynowaniu paliw ciekłych,
- stosowanie do ogrzewania lub chłodzenia energii z OZE, ciepła z wysokosprawnej kogeneracji lub ciepła odpadowego z instalacji przemysłowych.
Szczegółowy wykaz przedsięwzięć ogłasza minister klimatu w Monitorze Polskim. Ustawa zawiera też ograniczenie: przepis o modernizacji urządzeń w procesach przemysłowych nie dotyczy procesów energetycznych w instalacjach spalania paliw objętych unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (ETS), z wyjątkiem urządzeń potrzeb własnych.
Kiedy świadectwa nie dostaniesz
- oszczędność jest mniejsza niż 10 toe rocznie,
- na przedsięwzięcie przyznano premię termomodernizacyjną,
- na przedsięwzięcie przyznano pomoc inwestycyjną i przyznanie świadectwa przekroczyłoby dopuszczalną pomoc publiczną (ustawa liczy wartość świadectw po 1 500 zł za toe),
- prace zaczęły się przed złożeniem wniosku (Prezes URE odmawia przekazania informacji o świadectwie),
- przedsięwzięcie służy wypełnieniu własnego obowiązku podmiotu zobowiązanego.
Rola audytu
Audyt efektywności energetycznej to najważniejszy dokument wniosku. Zakres audytu określa art. 25 ustawy. Audyt dołączany do wniosku zawiera też opis możliwych rodzajów i wariantów realizacji przedsięwzięcia wraz z oceną opłacalności ekonomicznej i możliwej do uzyskania oszczędności energii.
- Dwa audyty. Pierwszy dołącza się do wniosku. Drugi, powykonawczy, potwierdza oszczędność po zakończeniu prac i jest wymagany, gdy planowana oszczędność przekracza 100 toe średnio w roku.
- Dwie różne osoby. Audyt przed i audyt po nie mogą być sporządzone przez tę samą osobę dla tego samego przedsięwzięcia.
- Kto może napisać audyt. Osoba z co najmniej dwuletnim doświadczeniem przy obsłudze, eksploatacji lub montażu danego rodzaju urządzeń, instalacji lub obiektów albo z ukończonymi studiami magisterskimi lub podyplomowymi z energetyki, elektrotechniki, efektywności energetycznej, audytów budynków, budownictwa energooszczędnego lub OZE. Gdy audyt napisała osoba spoza tych grup, URE wzywa do uzupełnienia w 30 dni.
- Zmiana wartości. Jeśli faktyczna oszczędność różni się od tej w świadectwie, firma składa wniosek o zmianę wartości z audytem.
Jak to wygląda krok po kroku
- Zleć audyt efektywności energetycznej planowanego przedsięwzięcia. Określa on oszczędność w toe średnio w roku.
- Przed zawarciem umowy z wykonawcą i zamówieniem urządzeń złóż w URE wniosek o świadectwo. Wniosek można złożyć elektronicznie. Dołącz audyt i oświadczenie podpisane przez osobę uprawnioną do reprezentowania firmy.
- Poczekaj do 45 dni na świadectwo. Gdy we wniosku czegoś brakuje, URE daje 7 dni na uzupełnienie.
- Zrealizuj prace.
- Po zakończeniu zawiadom Prezesa URE. Dołącz audyt powykonawczy (gdy wymagany), oświadczenie, dokument potwierdzający rozpoczęcie prac (np. umowę z wykonawcą albo zamówienie urządzeń) i dokument potwierdzający zakończenie.
- Sprzedaj prawa majątkowe ze świadectwa. Są one towarem giełdowym na Towarowej Giełdzie Energii.
URE publikuje w BIP informacje o wydanych świadectwach wraz z kartą audytu efektywności energetycznej.
Dla kogo ma to sens
Białe certyfikaty mają sens, gdy firma robi inwestycję, która i tak daje duże oszczędności energii (od około 116 MWh rocznie wzwyż), i nie korzysta z programu, który wyłącza świadectwa. Dochód ze sprzedaży świadectw dochodzi do oszczędności na rachunkach za energię i nie działa jak dotacja. Przy małych inwestycjach próg 10 toe i koszt audytu mogą zjeść korzyść. Rachunek trzeba zrobić osobno dla każdej inwestycji.
Projekt UC77: co może się zmienić
Poniżej opisujemy projekt, który nie jest jeszcze prawem. Dotyczy tekstu projektu ustawy z 23 października 2026 r. (UC77), nad którym trwają prace rządu (etap Komitetu do Spraw Europejskich). Zapisy mogą się zmienić.
- Audyt efektywności energetycznej do wniosku mogłaby sporządzać osoba z certyfikatem wydanym przez jednostkę akredytowaną przez Polskie Centrum Akredytacji. Dla audytu urządzeń, instalacji i obiektów nie byłby on wymagany od osoby z dwuletnim doświadczeniem w ich obsłudze, eksploatacji lub montażu. Przez 4 lata od wejścia w życie nowych przepisów o certyfikacji uznawano by też audyty osób spełniających dzisiejsze wymagania.
- Opłata zastępcza: 2 900 zł za toe za 2028 r., 3 800 zł za 2029 r., 4 800 zł za 2030 r., od 2031 r. wzrost o 5 % rocznie.
- URE co roku weryfikowałby wyrywkowo do 20 % audytów przedsięwzięć poniżej 100 toe i co najmniej 50 % audytów przedsięwzięć od 100 toe, w ciągu 4 lat od zawiadomienia o zakończeniu.
- Wnioski o świadectwa złożone i nierozpatrzone przed wejściem w życie ustawy rozpatrywano by wedle dotychczasowych przepisów.
Więcej o projekcie, w tym o obowiązkowych audytach przedsiębiorstw, w poradniku: obowiązkowy audyt energetyczny przedsiębiorstw.
Jak możemy pomóc
Wykonujemy audyty efektywności energetycznej, które są podstawą wniosku, i pomagamy ocenić, czy inwestycja przekroczy próg 10 toe i czy nie koliduje z inną pomocą. Członkowie naszego zespołu zawodowo weryfikują też audyty składane do różnych programów dofinansowań, więc znamy z pierwszej ręki błędy, na których wnioski się wykładają.
- audyt przed inwestycją i audyt powykonawczy (przez dwie różne osoby, jak wymaga ustawa),
- ocena, czy świadectwa wyjdą korzystniej niż inny instrument; zobacz też audyty przedsiębiorstw, maszyn, linii produkcyjnych.
Audyt energetyczny przedsiębiorstwa. Wykonujemy audyt energetyczny przedsiębiorstwa zgodny z wymaganiami ustawy o efektywności energetycznej, który można wykorzystać także przy białych certyfikatach. Cała Polska. Wycenę przesyłamy po zapytaniu.
Najczęstsze pytania
Czy firma musi czekać na nabór albo przetarg?
Nie. W obecnym tekście jednolitym ustawy o efektywności energetycznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 711) nie ma przetargów na świadectwa. Przetarg wspomina tylko przepis przejściowy o sprawach wszczętych wcześniej. Świadectwo wydaje Prezes URE na wniosek firmy, która planuje rozpocząć prace.
Ile trzeba zaoszczędzić, żeby dostać świadectwo?
Co najmniej 10 ton oleju ekwiwalentnego (toe) energii finalnej średnio w ciągu roku. Przy przeliczeniu 1 toe = 11,63 MWh to około 116 MWh rocznie. Przedsięwzięcia, które dają mniej, nie dostaną świadectwa.
Kiedy trzeba złożyć wniosek?
Przed rozpoczęciem prac. Prezes URE odmawia, jeśli prace zaczęły się przed złożeniem wniosku. Przy pierwszym kroku (umowa z wykonawcą albo zamówienie urządzeń) trzeba mieć już wniosek w URE.
Czy do wniosku potrzebny jest audyt?
Tak. Do wniosku dołącza się audyt efektywności energetycznej z opisem wariantów, oceną opłacalności i szacunkiem oszczędności. Po zakończeniu prac sporządza się drugi audyt, który potwierdza oszczędność, ale tylko gdy planowana oszczędność jest większa niż 100 toe rocznie.
Czy mogę połączyć świadectwa z Kredytem Ekologicznym albo z premią termomodernizacyjną?
Nie na ten sam projekt. Ustawa wyłącza świadectwa dla przedsięwzięć, na które przyznano premię termomodernizacyjną. BGK pisze też, że firma korzystająca z Kredytu Ekologicznego nie może dostać innej pomocy publicznej na ten sam projekt, w tym pomocy związanej z białym certyfikatem. Przy pomocy inwestycyjnej ustawa wyłącza świadectwo, jeśli jego przyznanie przekroczyłoby dopuszczalną pomoc publiczną.
Czy projekt UC77 zmieni białe certyfikaty?
Na razie to projekt. Według tekstu z 23 października 2026 r. audyty do wniosków sporządzałyby osoby z certyfikatem, wyrywkowa kontrola URE objęłaby do 20 % audytów mniejszych przedsięwzięć i co najmniej 50 % większych, a opłata zastępcza rosłaby szybciej. Nie wiadomo jeszcze, czy i w jakiej formie ustawa wejdzie w życie.
Gdzie to sprawdzić
- Ustawa o efektywności energetycznej, tekst jednolity (Dz. U. 2025 poz. 711)
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska: system zobowiązujący do efektywności energetycznej (białe certyfikaty)
- URE: świadectwa efektywności
- Rządowe Centrum Legislacji: projekt UC77
Stan na 16 listopada 2026. Przepisy mogą się zmienić, więc przed złożeniem wniosku sprawdź je na stronach URE.