ESCO i EPC w budynkach publicznych: jak to działa

Jak działa umowa EPC z gwarancją oszczędności dla gmin i szpitali, rola audytu, ESCO w programach NFOŚiGW, ryzyka. Stan na 16.11.2026.

Stan na 16 listopada 2026. Źródła: Wytyczne EPC dla sektora publicznego (Ministerstwo Klimatu i Środowiska, stan prawny na 1 marca 2023), programy priorytetowe Funduszu Modernizacyjnego dla szkół i szpitali, strona programu EPC Plus, strony NFOŚiGW. Warunki programów mogą się zmienić, więc przed złożeniem wniosku sprawdź ogłoszenie i regulamin na stronie instytucji.

ESCO i EPC to model, w którym firma modernizuje budynek, finansuje roboty i gwarantuje, że rachunki za energię spadną o określoną wartość. Gmina albo szpital płacą z oszczędności. W Funduszu Modernizacyjnym ta formuła ma własne nabory, a dla części szpitali jest obowiązkowa. Na tej stronie wyjaśniamy, jak to działa, co daje program i gdzie są ryzyka.

W skrócie

Pytanie Odpowiedź
Co to jest EPC umowa o poprawę efektywności energetycznej (Energy Performance Contract). Firma ESCO (Energy Service Company) modernizuje obiekt i zarządza w nim energią
Kto płaci zwykle ESCO finansuje inwestycję, a zamawiający spłaca ją w wynagrodzeniu, które zależy od oszczędności. W programach FM jest też dotacja do 49 % i pożyczka do 100 % kosztów
Jak długo trwa umowa zazwyczaj od 8 do 15 lat, zależnie od zakresu (wytyczne MKiŚ)
Co daje gwarancja ESCO gwarantuje roczną oszczędność energii. Gdy jej nie osiągnie, wynagrodzenie maleje o brakującą oszczędność
Czy wymaga audytu tak. Audyt ustala zużycie bazowe, od którego liczy się gwarancję, i zakres modernizacji
Gdzie jest obowiązkowe szpitale powyżej I poziomu systemu zabezpieczenia w programie Funduszu Modernizacyjnego dla szpitali

Jak to działa, prostym językiem

W zwykłej termomodernizacji zamawiający kupuje roboty, odbiera je i sam odpowiada za to, ile energii budynek zużyje potem. W modelu EPC wynik bierze na siebie ESCO. Zamawiający podpisuje jedną umowę na modernizację i na kilka lat zarządzania energią, a ESCO projektuje, buduje, finansuje i potem pilnuje zużycia.

Rozliczenie opiera się na zużyciu bazowym, czyli zużyciu z ostatniego pełnego roku przed modernizacją, zwykle liczonym z faktur. Przykład na symbolicznych liczbach: baza to 1000 GJ ciepła rocznie, ESCO gwarantuje oszczędność 500 GJ. Jeśli po roku budynek oszczędził 450 GJ, brakuje 50 GJ. Wynagrodzenie ESCO za ten rok pomniejsza się o cenę energii razy brakującą liczbę GJ. Dokładne zasady (cena bazowa, korekty, rozliczenie roczne) zapisuje umowa.

Etapy umowy

  1. Przygotowanie po stronie zamawiającego: inwentaryzacja, analiza energetyczna (audyt), analiza prawna i finansowa, program funkcjonalno-użytkowy. Wytyczne zalecają, żeby zamawiający sam przygotował te dokumenty, bo przerzucenie ich na ESCO w trakcie postępowania osłabia pozycję zamawiającego.
  2. Postępowanie wyboru ESCO, według przepisów zamówień publicznych lub o partnerstwie publiczno-prywatnym. W przykładach z wytycznych stosowano dialog konkurencyjny.
  3. Etap inwestycyjny: ESCO projektuje i buduje, zamawiający odbiera roboty.
  4. Etap zarządzania energią: ESCO prowadzi system zarządzania energią, raportuje oszczędności, a zamawiający rozlicza gwarancję, zwykle raz w roku.
  5. Koniec umowy: przekazanie systemu zarządzania energią zamawiającemu. Umowa określa też kwotę rozliczenia przy wcześniejszym zakończeniu.

Rola audytu

Audyt jest pierwszym dokumentem w całym projekcie. Z niego wynika zużycie bazowe, zakres modernizacji i oszczędność, którą ESCO może realnie zagwarantować. Wytyczne MKiŚ wskazują, że ryzyko nieuzyskania oszczędności bierze się między innymi z błędnych wartości bazowych, błędnego doboru zakresu i błędnych obliczeń, a także z presji w przetargu, na przykład z wymagania efektów określonych w wadliwym audycie. Błąd w audycie przenosi się więc na całą umowę: na wysokość gwarancji, na wynagrodzenie i na spory między stronami.

W programach Funduszu Modernizacyjnego dla szkół i szpitali ESCO/EPC też wymaga audytu ex-ante i deklaracji audytu ex-post. Specyfikę audytu w budynku szkolnym opisujemy w poradniku Audyt energetyczny szkoły. Audyt ma pokazać co najmniej 30 procent redukcji energii pierwotnej i 25 procent energii końcowej. W programie EPC Plus dane we wniosku musiały wynikać z audytu przygotowanego przez ESCO albo z audytu zamawiającego na potrzeby wyboru ESCO.

Dług publiczny

Dla samorządów ważne jest, czy zobowiązania z umowy EPC zwiększają dług. Od 1 stycznia 2022 roku art. 7 ust. 3 ustawy o efektywności energetycznej mówi, że umowa o poprawę efektywności energetycznej nie wpływa na dług publiczny i deficyt, jeśli ESCO ponosi większość ryzyka budowy i większość ryzyka uzyskania gwarantowanych oszczędności. Zakres tych ryzyk określa rozporządzenie ministra z 22 grudnia 2021 roku. Według wytycznych MKiŚ umowa, w której zamawiający przejmuje zbyt dużo ryzyka, albo w której zgodzi się na sprzedaż wierzytelności przez ESCO bankowi, może zostać zaliczona do długu. Dlatego konstrukcję umowy warto sprawdzić przed podpisaniem z radcą prawnym i skarbnikiem.

Programy, w których występuje ESCO/EPC

Program Co dla ESCO/EPC Status na 16.11.2026
Budynki szpitalne (Fundusz Modernizacyjny) obowiązkowe dla szpitali powyżej I poziomu. Dotacja do 49 %, pożyczka do 100 %, bez limitu zł/m² i bez punktów. Koszt doradcy technicznego kwalifikowany. Osobny nabór ciągły planowany, bez daty. Warunek: decyzja EBI
Budynki edukacyjne (Fundusz Modernizacyjny) dobrowolne. Dotacja do 49 %, pożyczka do 100 %, bez limitu zł/m² i bez punktów. Osobny nabór ciągły planowany, bez daty. Warunek: decyzja EBI
EPC Plus (Fundusz Modernizacyjny) dotacja 29, 39 lub 49 % zależnie od standardu (redukcja energii końcowej co najmniej 30, 45 lub 60 %). Beneficjenci: spółdzielnie, wspólnoty, JST, spółki w 100 % JST II nabór zakończony, zobowiązania do 30.04.2025. Kolejnego naboru nie znaleziono
Pilotaż EPC/ESCO w budynkach użyteczności publicznej (FEnIKS) program priorytetowy dla jednostek rządowych i szpitali resortowych, z dotacją do 29, 39 lub 49 % i pożyczkami. Warunek wypłaty: umowa EPC z ESCO nie potwierdziliśmy statusu naboru, sprawdź go w NFOŚiGW
ELENA, wsparcie przedinwestycyjne dla budynków publicznych pomoc w przygotowaniu 80 inwestycji w latach 2026 do 2029, budżet 6 mln zł projekt programu po konsultacjach (15 do 29.09.2026), nabór nieogłoszony

Program ELENA nie jest dotacją na roboty. Ma pomagać w przygotowaniu inwestycji, czyli w dokumentacji i analizach. Zakres i zasady korzystania pokażą dokumenty programu po zakończeniu konsultacji.

Szpitale powyżej I poziomu

Szpitale, które według art. 95l ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej są powyżej I poziomu, mogą skorzystać z dotacji z Funduszu Modernizacyjnego tylko przez ESCO/EPC. Dotacja jest wtedy niższa (do 49 procent), a pożyczka z programu może pokryć resztę do 100 procent kosztów, na 1 procent przez maksymalnie 15 lat. Program nie nakłada limitu kosztu na metr kwadratowy ani nie ocenia punktami. Wnioskodawcą nadal jest samorząd, który tworzy szpital albo ma co najmniej 51 procent udziałów w spółce szpitalnej. Specyfikę audytu w obiekcie szpitalnym opisujemy w poradniku Audyt energetyczny szpitala. Szersze omówienie jest na stronie o programie dla szpitali.

Kiedy ESCO może się opłacać, a kiedy nie

ESCO bywa dobrym wyborem, gdy:

  • budynek zużywa dużo energii i da się zmierzyć oszczędność (ma liczniki, znane są faktury z ostatnich lat),
  • zamawiający nie ma środków własnych albo nie chce zwiększać zadłużenia, a konstrukcja umowy może zostać poza długiem publicznym,
  • zakres obejmuje kilka obiektów, które można modernizować razem i zarządzać nimi z jednego systemu,
  • zamawiający chce przekazać ryzyko osiągnięcia efektu firmie, która ma na to kompetencje.

Warto się zastanowić dwa razy, gdy:

  • oszczędności są małe w stosunku do kosztów modernizacji i finansowania. Wynagrodzenie ESCO musi być pokryte z oszczędności, więc przy niskim zużyciu model się nie spina,
  • zamawiający ma niskie koszty finansowania z własnego kredytu lub pożyczki 1 procent, a ESCO finansuje się drożej,
  • rynek wykonawców jest wąski, bo wytyczne MKiŚ opisują stosunkowo niewielu dostawców usług ESCO w kraju. Mniej wykonawców to mniej ofert i słabsza pozycja negocjacyjna,
  • zamawiający nie jest gotowy na wieloletnie zarządzanie umową, raportowanie i pilnowanie danych o zużyciu.

Ryzyka, o których warto wiedzieć

  • Zła baza. Gdy zużycie bazowe jest zaniżone albo zawyżone, gwarancja traci sens albo zamawiający przepłaca. Wytyczne wskazują błędne wartości bazowe i zakres jako pierwsze źródło ryzyka.
  • Presja przetargowa. Zbyt wysoki próg minimalnych oszczędności albo zbyt duża waga oszczędności w kryteriach oceny skłania do obietnic, których nie da się dotrzymać.
  • Zachowania użytkowników. Otwarte okna zimą albo przestawianie regulacji mogą zjeść oszczędność. Umowa musi opisywać, kto za co odpowiada.
  • Długi czas umowy. Przez 8 do 15 lat trudno dostosować umowę do zmian, na przykład gdy zmieni się sposób używania budynku. Wcześniejsze zakończenie oznacza kwotę rozliczenia.
  • Ceny energii. Gwarantowane oszczędności odnoszą się do wartości bazowych i rzeczywistych cen energii w danym roku. Zapisy o cenach trzeba czytać uważnie.
  • Konstrukcja a dług. Umowa, która nie przenosi na ESCO większości ryzyk, może obciążyć dług zamawiającego.

Jak możemy pomóc

Nasz zespół przygotowuje audyty energetyczne od ponad 16 lat i ma na koncie ponad 1000 zrealizowanych audytów. Pomagamy po stronie zamawiającego:

  • inwentaryzacja i audyt energetyczny jako dokument bazowy, z zużyciem bazowym policzonym z faktur i z obliczeń,
  • ocena, czy ESCO/EPC ma sens dla danego budynku albo grupy budynków, zanim ruszy postępowanie,
  • sprawdzenie audytu lub propozycji oszczędności przedstawionej przez ESCO,
  • audyt ex-ante w wymaganej formie dla programów Funduszu Modernizacyjnego oraz audyt ex-post po inwestycji.

Członkowie naszego zespołu zawodowo weryfikują też audyty składane do różnych programów dofinansowań, więc znamy z pierwszej ręki błędy, na których wnioski się wykładają. Nie zastępujemy radcy prawnego ani skarbnika, z którymi trzeba sprawdzić konstrukcję umowy i skutki dla długu.

Szukasz audytu pod nabór? Przygotowujemy audyt energetyczny budynków publicznych pod wymagania programu: stan istniejący, warianty modernizacji i wyliczenie efektu energetycznego. Przed zleceniem robimy bezpłatną analizę wstępną: czy budynek ma szansę spełnić warunki naboru. Pracujemy w całej Polsce. Wycena indywidualna po opisie budynków.

Zapytaj o wycenę audytu

Najczęstsze pytania

Czym różni się ESCO od zwykłego wykonawcy termomodernizacji?

Zwykły wykonawca odpowiada za roboty i gwarancję na nie. ESCO odpowiada dodatkowo za to, że budynek zużyje mniej energii, i przez wiele lat zarządza energią w obiekcie. Jeśli oszczędność jest mniejsza od zagwarantowanej, wynagrodzenie ESCO maleje.

Czy w umowie EPC płacę z góry?

Zwykle nie. W Polsce ESCO najczęściej finansuje inwestycję (ze środków własnych lub kredytu), a gmina czy szpital spłaca ją w wynagrodzeniu w czasie trwania umowy, powiązanym z oszczędnościami. Zakres i sposób płatności ustala umowa.

Czy umowa EPC zwiększa dług gminy?

Ustawa o efektywności energetycznej (art. 7 ust. 3, od 1 stycznia 2022) mówi, że zobowiązania z umowy EPC nie wpływają na dług publiczny i deficyt, jeśli ESCO ponosi większość ryzyka budowy i większość ryzyka uzyskania gwarantowanych oszczędności. To warunek, który trzeba spełnić w konstrukcji umowy. Zła konstrukcja może przenieść zobowiązanie do długu.

Czy szpital powiatowy musi iść w ESCO?

W programie Funduszu Modernizacyjnego dla szpitali formuła ESCO/EPC jest obowiązkowa dla szpitali powyżej I poziomu systemu zabezpieczenia. Szpitale I poziomu mogą wybrać zwykłą dotację w trybie konkurencyjnym. Poza tym programem ESCO jest dobrowolne.

Czy ESCO oznacza brak audytu?

Nie. W programach Funduszu Modernizacyjnego dla szkół i szpitali audyt ex-ante jest wymagany także przy ESCO. W programie EPC Plus dane we wniosku miały wynikać z audytu przygotowanego przez ESCO lub z audytu zamawiającego na potrzeby wyboru ESCO. Audyt ustala, od jakiego zużycia liczy się gwarantowaną oszczędność.

Czy to opłaca się małej gminie?

Zależy od budynków i zużycia. Wytyczne MKiŚ opisują zarówno duże projekty, jak i małe, w których analizy mogą być uproszczone. Oszczędności muszą wystarczyć na wynagrodzenie ESCO i koszty finansowania, więc przy niskim zużyciu energii model często się nie spina. Rozstrzyga analiza przedrealizacyjna dla konkretnych budynków.

Gdzie to sprawdzić

Stan na 16 listopada 2026. Warunki programów mogą się zmienić, więc przed złożeniem wniosku sprawdź ogłoszenie i regulamin na stronie instytucji.

Potrzebujesz podobnego opracowania?

Zostaw kontakt — oddzwonimy, zrobimy bezpłatną analizę wstępną i powiemy, na jaką dotację masz szansę.

Wyceń audyt